نارسایی کلیه چیست؟ از علل بیماری تا راه های درمان
نارسایی کلیه چیست؟این بیماری زمانی رخ می دهد که کلیه قادر به تصفیه ی مواد زائد خون نباشند.در ادامه همه چیز درباره نارسایی کلیه را بررسی میکنیم

از علائم نارسایی کلیه چه میدانید؟ چه مواردی باعث بروز بیماری نارسایی کلیه می شود؟ راه های درمان نارسایی کلیه چیست؟ در این مطلب قصد داریم به طور مفصل درباره علائم نارسایی کلیه و راه های درمان آن صحبت کنیم.
نارسایی کلیه
کلیه دو عضو در طرفین بدن و لوبیا شکل است و از میلیونها نفرون تشکیل شده است. این نفرونها وظیفهی دفع مواد شیمیایی و سموم از بدن و جذب مواد غذایی را دارد. اگر اختلالی در این فعالیت ایجاد شود فرد مبتلا به نارسایی کلیه میشود. این نارسایی ممکن است بهدلیل مشکلات در بافت و ساختار کلیه باشد یا در اثر بیماری در قسمتهای دیگر بدن ایجاد شود. می توانید با متخصصان کلیه و مجاری ادرار گفت و گو نمایید .
علائم نارسایی کلیه چیست؟
عارضه و بیماری قطعا با نشانههایی همراه خواهد بود. بیماری نارسایی کلیه به دلیل عملکرد و وظایف کلیهها با مشکلات ادراری همراه است. بهعلاوه ادرار باعث دفع مواد زائد از بدن میشود و طبیعیست دفع نامناسب میتواند باعث تجمع سموم در بدن شود. با توجه به شدت نارسایی علائم مختلفی ایجاد میشود. گرچه گاهی اوقات هیچکدام از این علائم وجود ندارد. علائم احتمالی عبارتند از:
- کاهش میزان دفع ادرار
- تورم که ابتدا از پاها شروع شده و در نهایت میتواند کل بدن را متورم کند.
- پف کردن زیر چشم
- خستگی و ضعف
- گیجی
- حالت تهوع
- تنگی نفس و درد قفسه سینه
- اریتمی یا ضربان قلب نامنظم
- کاهش هوش
- خارش مداوم
- کرامپ و انقباض ناگهانی عضلات
- تشنج
- در موارد شدید نارسایی کلیه موجب کما و در مواردی مرگ هم میشود.
علائم اولیه نارسایی کلیه
تشخیص علائم مرحله اولیه بیماری کلیوی ممکن است دشوار باشد. آنها اغلب ظریف و به سختی قابل شناسایی هستند. اگر علائم اولیه بیماری کلیوی را تجربه کنید، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- کاهش خروجی ادرار
- تورم در اندام ها ناشی از احتباس مایعات
- تنگی نفس
رنگ ادرار نارسایی کلیه
رنگ ادرار شما پنجره کوچکی به سلامت بدن شماست. تا زمانی که آسیب به کلیه ها پیشرفت نکرده باشد، چیز زیادی در مورد وضعیت عملکرد کلیه شما نمی گوید. با این حال، تغییر رنگ ادرار ممکن است یک علامت هشدار دهنده برای برخی مشکلات باشد.
- شفاف یا زرد کم رنگ. ادرار شفاف یا زرد کم رنگ نشان می دهد که شما به خوبی هیدراته شده اید. این رنگ در اکثر موارد ایده آل است.
- زرد تیره یا کهربایی. ممکن است دچار کم آبی شده باشید. سعی کنید آب بیشتری بنوشید و مصرف نوشابه های تیره، چای یا قهوه را کاهش دهید.
- نارنجی. این می تواند نشانه کم آبی بدن باشد یا ممکن است نشانه صفرا در جریان خون شما باشد. بیماری کلیوی معمولاً باعث این نمی شود.
- صورتی یا قرمز. ادرار با رنگ صورتی یا کمی قرمز ممکن است دارای خون باشد. همچنین ممکن است در اثر برخی مواد غذایی مانند چغندر یا توت فرنگی ایجاد شود. آزمایش سریع ادرار می تواند تفاوت را تشخیص دهد.
- کف آلود. ادرار با حباب های اضافی نشانه ای از وجود پروتئین زیادی در آن است. وجود پروتئین در ادرار نشانه بیماری کلیوی است.
انواع نارسایی کلیه چیست؟
اختلال در عملکرد کلیه تحت عنوان نارسایی کلیه شناخته میشود. معادل نارسایی کلیه به انگلیسی (Kidney failure) است. نارسایی کلیه چند نوع طبقه بندی دارد. اما اگر بخواهیم نارسایی کلیه را با توجه به مدت زمان بروز و شدت عارضه تقسیم کنیم، باید دو نوع نارسایی حاد و مزمن را نام ببریم.
نارسایی حاد کلیه acute perenal
این نوع از نارسایی کلیه به دلیل نرسیدن جریان کافی خون به کلیه ها اتفاق می افتد و زمانی قابل درمان است که پزشک بتواند به موقع این بیماری را تشخیص دهد.
نارسایی حاد ذاتی کلیه acute intrinsic
این نارسایی در اثر ورود ضربه مستقیم به کلیه ها اتفاق می افتد که می تواند در اثر یک سانحه باشد.
نارسایی مزمن کلیه chronic perenal
این نوع از نارسایی بر اثر نرسیدن خون کافی به کلیه ها و در نتیجه کوچک شدن کلیه ها اتفاق می افتد.
نارسایی مزمن ذاتی chronic inyrinsic
چنانچه بر اثر بیماری های ژنتیکی کلیه دچار مشکل شود و برای مدت طولانی فرد با این مشکل دست و پنجه نرم کند، مبتلا به نارسائی مزمن ذاتی کلیه خواهد بود.
نارسایی پسا مزمن chronic post-renal
این نارسایی در اثر انسداد طولانی مدت مجاری ادرار و در نتیجه وارد شدن فشار و آسیب به کلیه ها ایجاد می شود.
علت نارسایی کلیه چیست؟
نارسایی کلیه بهدلیل نرسیدن خون به کلیه یا عدم توانایی دفع مواد زاید توسط کلیهها ایجاد میشود. این حالتها ممکن است در اثر آسیب فیزیکی به کلیه در اثر سانحه یا بیماری ایجاد شود. مشکلات مادرزادی کلیه، بیماری خود ایمن یا بیماریهای دیگر هم میتواند علت نارسایی کلیه باشد. در ادامه تمام دلایل نارسایی کلیه را بررسی میکنیم.
بیماری هایی که باعث اختلال در کلیه ها می شوند که عبارتند از:
- از دست دادن خون یا مایع
- مصرف داروهای فشار خون
- حمله قلبی
- بیماری قلبی
- عفونت
- نارسایی کبدی
- استفاده از برخی داروها مانند آسپرین، ایبوپروفن و…
- واکنشهای شدید آلرژیک
- سوختگیهای شدید
- کمآبی شدید بدن
دیابت
بیماری دیابت یا قند خون باعث آسیب به نفرونهای کلیه میشود. نفرونهای آسیب دیده نمیتوانند خون را پالایش کنند و به همین دلیل کارکرد کلیه از دست میرود.
بیماریهای قلبی وعروقی
افرادی که مبتلا به بیماریهای قلبی هستند، معمولا دچار مشکلات کلیوی هم میشوند. زیرا مشکلات قلبی مانع از خونرسانی به اعضا و کلیه میشود و در صورت کمبود اکسیژن ناشی از اختلال در خونرسانی، کلیهها دچار اختلال در عملکرد میشوند. نارسایی کلیه در سالمندان اغلب از بیتوجهی به بیماریهای قلبی و فشار خون بالا ایجاد میشود.
بیماری لوپوس منتشر
لوپوس یک بیماری خود ایمن است که موجب آسیب به بافتهای خودی و اندامها میشود. اشتباه سیستم ایمنی بدن در تشخیص عوامل بیگانه باعث بروز این بیماری میشود و علت مشخصی هم برای آن تشخیص داده نشده است. یکی از اعضای بدن که در اثر ترشح آنتیبادی برعلیه بافتها و اندامهای بدن آسیب میبیند کلیهها هستند.
در صورت بروز این بیماری، فرد دچار ضعف، بیحالی میشود و حجم ادرار وی کم میشود.
آسیب به کلیه ها
- ایجاد لختهخون در رگ، عروق و کلیهها
- رسوب کردن کلسترول که سبب انسداد جریان خون میشود.
- گلومرولونفریت یا التهاب فیلترهای کوچک در کلیه
- سندروم همولیتیک اورمیک و شرایطی که سبب تخریب زودرس سلول قرمز خون میشود.
- عفونت
- لوپوس
- داروها مانند داروهای شیمیدرمانی، آنتیبیوتیک، رنگهایی که برای تست تصویرنگاری استفاده میشود و…
- سرطان سلولهای پلاسما
- اختلال خونی به نام پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک
- مواد سمی که در الکل، فلزات سنگین و کوکائین وجود دارد.
- التهاب عروق خونی به نام واسکولیت
انسداد ادرار در کلیه ها
- سرطان مثانه
- لخته شدن خود در دستگاه ادراری
- سرطان دهانه رحم
- سرطان روده بزرگ
- بزرگ شدن پروستات
- سنگ کلیه
- آسیب عصبی در اعصابی که به کنترل مثانه میپردازد.
- سرطان پروستات
نقص مادرزادی کلیه
این بیماری از زمان تواد ایجاد میشود و مهمترین علت نارسایی کلیه در نوزادان نارس است. ژنتیک هم در بروز این بیماری نقش دارد و افرادی که والدین آنها به این بیماری مبتلا هستند با احتمال بیشتری با نقص مادرزادی در کلیه دنیا میآیند. البته این عارضه با آزمایش قبل از تولد قابل تشخیص است و میتوان آن را با جراحی بعد از تولد درمان نمود.
مراحل نارسایی کلیه
نارسایی کلیه به پنج مرحله طبقهبندی میشود. این موارد از بسیار خفیف (مرحله ۱) تا نارسایی کامل کلیه (مرحله ۵) متغیر است. با پیشرفت مراحل، علائم و عوارض افزایش مییابد. مراحل کم کاری کلیه عبارتاند از:
مرحلهی ۱
این مرحله بسیار خفیف است. ممکن است هیچ علائم قابل مشاهدهای نداشته باشید. میزان آسیب به کلیهها بسیار کم است. هنوز هم میتوان با حفظ یک سبک زندگی سالم، پیشرفت بیماری را مدیریت کرد و روند آن را کند کرد. نارسایی خفیف کلیه را میتوان با یک رژیم غذایی متعادل، ورزش منظم و عدم استفاده از محصولات تنباکویی کنترل کرد. با حفظ وزن متعادل و کنترل قند خون میتوانید روند بیماری را بسیار کُندتر کنید.
مرحله ۲
مرحله ۲ بیماری کلیوی هنوز یک شکل خفیف در نظر گرفته میشود، اما نشانههای قابل تشخیص مانند وجود پروتئین در ادرار یا آسیب فیزیکی به کلیهها ممکن است آشکارتر باشد.
برای درمان نارسایی کلیه در مرحله ۲ هنوز میتوان از رویکردهای تغییر سبک زندگی استفاده میشود. با پزشک خود در مورد پیشگیری از سایر عوامل خطرساز که میتوانند باعث پیشرفت سریعتر بیماری شوند صحبت کنید. این عارضهها شامل بیماری قلبی، التهاب و اختلالات خونی است.
مرحله ۳
در این مرحله بیماری کلیوی متوسط در نظر گرفته میشود و کلیههای شما آنطور که باید کار نمیکنند. مرحله 3 بیماری کلیه گاهی اوقات به 3A و 3B تقسیم میشود. آزمایش عملکرد کلیه میزان مواد زائد بدن شما را اندازهگیری میکند و تصویری از عملکرد کلیه به پزشک میدهد. سپس پزشک میتواند این دو مرحله را از هم متمایز کند.
علائم ممکن است در این مرحله آشکارتر از مرحله ۲ باشد. تورم در دست ها و پاها، کمردرد و تغییر مکرر ادرار معمولا در این مرحله از نارسایی قابل مشاهده است.
انتخاب یک سبک زندگی سالم ممکن است در کنترل بیماری کمککننده باشد. پزشک ممکن است داروهایی را برای درمان بیماریهایی که روند نارسایی کلیه را تسریع میکنند در نظر بگیرد.
مرحله ۴
مرحله ۴ بیماری کلیوی متوسط تا شدید در نظر گرفته میشود. در این مرحله کلیهها خوب کار نمیکنند، اما هنوز کلیهها دچار نارسایی کامل نشدهاند. علائم میتواند ناشی از عوارضی مانند کمخونی، فشار خون بالا و بیماری استخوان باشد.
سبک زندگی سالم در این مرحله از نارسایی کلیه هنوز حیاتی است. پزشک شما را تحت درمانهایی قرار میدهد که آسیبهای ایجادشده را کاهش دهد.
مرحله ۵
در مرحله ۵، کلیههای شما دچار نارسایی کامل شدهاند و سبک زندگی سالم دیگر تأثیر چندانی نخواهد داشت. پزشک با دارو نمیتواند عوارض را کاهش دهد. در این مرحله علائم عبارتاند از:
- استفراغ و حالت تهوع
- مشکلات تنفسی
- خارش پوست.
اگر در این مرحله از بیماری قرار دارید فقط با دیالیز منظم یا پیوند کلیه میتوانید به زندگی ادامه دهید.
روش های تشخیص نارسایی کلیه
اگر علائم و نشانه ها نشان دهند که نارسایی حاد کلیه وجود دارد، پزشک ممکن است آزمایش ها و روشهای خاصی را برای تأیید تشخیص تجویز کند که شامل موارد زیر می باشند:
آزمایش ادرار
آزمایش ادرار یک آزمایش کلی است که به دلایل زیادی از سمت پزشکان مختلف درخواست میشود. این آزمایش میتواند اطلاعات بسیار مفیدی در مورد سلامت بدن و بهخصوص سلامت کلیه و عملکرد کلیه در اختیار پزشک قرار دهد. دکتر شما ممکن است آزمایش ادرار را برای تشخیص هر نوع ناهنجاری از جمله وجود پروتئین یا شکر در ادرار تجویز کند. همچنین ممکن است برای بررسی رسوب ادرار این آزمایش را درخواست دهد. این آزمایش وجود گلبولهای قرمز و سفید خون و سطوح باکتری را در ادرار بررسی میکند.
آزمایش ادرار ۲۴ ساعته
اندازهگیری میزان خروجی ادرار یکی از سادهترین آزمایشها برای کمک به تشخیص نارسایی کلیه است. به عنوان مثال، ادرار کم در مدت ۲۴ ساعت ممکن است نشان دهد که بیماری کلیوی به دلیل انسداد ادرار است که بیماریها یا آسیبهای متعدد میتواند باعث ایجاد آن شود. علاوه بر این پزشک سطح برخی مواد را در هم در ادرار ۲۴ ساعته بررسی میکند تا به تشخیص مشکل کمک کند.
آزمایش عملکرد کلیه (آزمایش خون)
مجموعه آزمایشی به نام پنل کلیه یا رِنال پنل وجود دارد که سطح موادی که توسط کلیهها فیلتر میشوند، مانند نیتروژن، اوره خون (BUN) و کراتینین (Cr) را در خون بررسی میکند. افزایش غیرطبیعی این موارد در خون ممکن است نشاندهندهی نارسایی حاد کلیه باشد.
تستهای تصویربرداری
آزمایشهایی مانند سونوگرافی، امآرآی و سیتیاسکن تصاویری از خود کلیهها و همچنین مجاری ادراری در اختیار میدهند. این تصاویر به پزشک اجازه میدهد تا هرگونه انسداد یا ناهنجاری در کلیههای شما را تشخیص دهد.
بیوپسی بافت کلیه
آزمایش بیوپسی روشی است که طی آن پزشک قسمتی از بافت کلیه را بررسی بیشتر برمیدارد. بیوپسی کلیه برای بررسی رسوبات غیرطبیعی، اسکار یا ارگانیسمهای عفونی انجام میشوند. آزمایش بیوپسی یک روش ساده است که معمولا با بیحسی موضعی و بدون بیهوشی انجام میشود.
برای انجام بیوپسی پزشک به شما یک بیحسکننده موضعی میدهد تا دردی احساس نکنید. سپس سوزن بیوپسی را از طریق پوست شما وارد کرده و به کلیه شما وارد میکنند تا نمونه را دریافت کند. تجهیزاتی مانند تصویربرداری اشعه ایکس یا اولتراسوند برای هدایت بهتر سوزن در هنگام بیوپسی استفاده میشود.
آزمایشات تخصصیتر دیگری هم وجود دارد که پزشک در صورت نیاز در مراحل بعدی تشخیص یا پیگیری درمان از آنها استفاده میکند.
راههای درمان نارسایی کلیه چیست؟
پیشگیری از نارسایی کلیه
درمان نارسایی کلیه مبتنی بر راهکارهایی است که
- بیماریهای مزمنی که باعث نارسایی کلیه شده درمان شود.
- از پیشرفت آسیب به کلیه جلوگیری کند.
بههمین دلیل یک بخش از درمان را به درمان بیماریهای مزمن عامل نارسایی کلیه اختصاص داده میشود و در قسمت بعدی درمان هدف درمان ناراحتیها و آسیبهای کلیوی است.
سبک زندگی سالم برای درمان نارسایی کلیه
سبک زندگی سالم در پیشگیری از ابتلا به نارسایی کلیه و بیماریهای زمینهای که باعث نارسایی کلیه میشود، نقش بسیار مهمی دارد. سبک زندگی فرد در چند بخش جداگانه قابل بررسی است.
- الگوی تغذیه
- ورزش کردن
- پرهیز از مصرف دخانیات و الکل
رژیم غذایی مناسب برای فرد مبتلا به نارسایی کلیه
افراد مبتلا به نارسایی کلیه نمیتوانند:
- نمک
- پتاسیم
- و آب اضافه را دفع کنند.
بههمین دلیل مصرف غذاهای حاوی نمک و پتاسیم را باید محدود کنند.
مصرف :
- موز
- ماست
- اسفناج و آووکادو
- سیب زمینی
- طالبی
- زردآلو در این افراد باید کم باشد.
غذاهای کم نمک مصرف کنند، ماهی دودی مصرف نکنند.
همچنین در افراد مبتلا به نارسایی کلیه میزان فسفر به علت سوختوساز کلسیم بالا میرود. پس غذاهای حاوی فسفر مانند :
- لوبیاسفید
- لوبیا قرمز
- عدس
- شیر
- ماهی ساردین
- و گوشت نیز باید محدود شود. (معرفی بهترین مواد غذایی جایگزین گوشت قرمز که سرشار از پروتئین هستند )
درمان نارسایی کلیه در طب سنتی
درمان گیاهی نارسایی کلیه در طب سنتی با استفاده ازعرقیات گیاهی یا دمنوشهای گیاهی انجام میشود.
درمان نارسایی کلیه در طب سنتی با عرق زنیان
گیاه زنیان بهعنوان مرهمی برای دردها و مشکلات کلیه شناخته میشود. یکی از مهمترین اثرات آن کمک به دفع سنگ کلیه است.برای استفاده از آن روزانه یک فنجان عرق زنیان را به تنهایی یا ترکیب با آب استفاده کنید.
درمان نارسایی کلیه در طب سنتی با دمنوش گزنه
گیاه گزنه خاصیت دیورتیک یعنی ادرارآور دارد و با افزایش حجم ادرار باعث میشود سموم از بدن دفع شود. همچنین با تنظیم سطح اسید اوریک مشکلات نارسایی کلیه را کاهش میدهد.
درمان نارسایی کلیه در طب سنتی با دمنوش بابونه
گیاه بابونه خاصیت آنتی اکسیدانی دارد و میتواند سیستم ایمنی بدن را در مقابل عوامل بیگانه محافظت و تقویت کند. همچنین گیاه بابونه به کلیهها کمک میکند تا مواد سمی را از بدن دفع کند.
درمان نارسایی کلیه با دارو
چند گروه دارو برای درمان نارسایی کلیه استفاده میشود. استفاده از داروها تازمانی است که کلیهها از کار نیفتاده است و با دارو میتوان عملکرد ضعیف آنها را جبران کرد.
- استفاده از دارو در درمان نارسایی کلیه برای پایین آوردن میزان فسفر با داروهای کلسیمکربنات، کلسیتریول، سولامر
- استفاده از داروهای محرک تولید گلبول قرمز با داروهای اریتروپویتین، داربپوتین و مکملهای آهن
- مصرف مکملهای ویتامین
درمان نارسایی کلیه با دیالیز یا پیوند کلیه
زمانیکه بیماریهای مزمن عامل نارسایی کلیه درمان نشود یا آسیبها با درمان دارویی و خود مراقبتی کنترل نشود، ناچار به انجام دیالیز کلیه یا پیوند میشویم.
دیالیز روشی است که با استفاده از سیستم پاکسازی مواد زائد را از بدن تخلیه میکند. دیالیز به دو روش همودیالیز و دیالیز شکمی انجام میشود. همودیالیز با کمک یک دستگاه به نام دیالیزر برای حذف آب و نمک اضافی انجام میشود و الکترولیت به تعادل میرسد. دردیالیز شکمی از دیوارهی حفرهی شکم مواد زائد خون خارج میشود و از این طریق الکترولیتها به تعادل میرسند.
چگونه از بروز نارسایی کلیه پیشگیری کنیم؟
نارسایی کلیه یکی از مشکلاتی است که در مواردی با سبک زندگی سالم و رعایت رژیم غذایی میتوان از بروز آن پیشگیری کرد، فقط کافیست موارد آسیبرسان به کلیه را بشناسیم. اگر موارد زیر رعایت کنید میتوانید تا حد زیادی از بروز نارسایی کلیه پیشگیری کنید.
- رژیم غذایی سالم داشته باشید؛ مصرف چربی و قندها را محدود کنید، میزان سبزیجات و میوه را در رژیم غذایی بیشتر کنید. تا حد امکان نمک کمتری استفاده کنید.
- روزانه حتما ۸ لیوان آب بنوشید. نوشیدن آب باعث فعال بودن کلیه و عملکردن منظم میشود.
- میزان قند خون را کنترل کنید تا مبتلا به دیابت نشوید.
- ورزش کردن را فراموش نکنید. فعالیت بدنی باعث افزایش گردش خون در بدن و تقویت سیستم ایمنی بدن میشود. همچنین از بروز بیماریهای قلبی و عروقی جلوگیری میکند.
- مصرف داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن، آسپرین ناپروکسن را که در دوزهای بالا باعث آسیب به کلیه میشود را محدود کنید.
- استرس و اضطراب عواملی هستند که با تاثیر بر سیستم ایمنی بدن باعث نارسایی کلیه میشوند.
- مصرف سیگار و الکل را به حداقل برسانید. سیگار باعث کاهش خونرسانی به کلیهها میشود و الکل ضمن بالا بردن فشار خون با کالری اضافه باعث چاقی میشود.
- وزن خود را متعادل نگه دارید. اضافه وزن و چاقی باعث بروز مشکلات قلبی و عروقی، دیابت و اختلال در خونرسانی به کلیهها میشود.
امید به زندگی در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه
نمیتوان دقیقا تخمین زد که فرد مبتلا به نارسایی کلیه چقدر زنده خواهد ماند. شرایط هر فرد مبتلا به نارسایی کلیه متفاوت است. به طور کلی، فردی که دیالیز میشود میتواند انتظار داشته باشد به طور متوسط بین ۵ تا ۱۰ سال زنده بماند.
برخی از عواملی که در امید به زندگی نقش دارند عبارتاند از:
- سن
- مرحله بیماری کلیوی
- سایر شرایط همزیستی.
یک فرد جوان در مرحله میانی نارسایی کلیه که هیچ فاکتور خطر یا سایر شرایط پیچیده را ندارد، احتمالا بیشتر از یک فرد مسن مبتلا به نارسایی کلیه مرحله ۴ یا ۵ همراه با دیابت یا بیماری قلبی عروقی عمر خواهد کرد.
پس از رسیدن به مرحله نهایی نارسایی کلیه، برای ادامه زندگی به دیالیز نیاز خواهید داشت. از دستدادن حتی یک جلسه درمان هم میتواند طول عمر را کاهش دهد. در صورتی که پیوند کلیه انجام داده باشید، احتمالا ۵ تا ۱۰ سال مشکلی نخواهید داشت. پس از آن شما نیاز به پیوند دوم کلیه خواهید داشت اما امکان دارد پیوند دوم با شکست مواجه شود.
چگونه با نارسایی کلیه سازگار شوم؟
اطلاع از ابتلا به نارسایی کلیه میتواند شوکآور باشد، حتی اگر از قبل میدانستید که کلیههای شما خوب کار نمیکنند! تغییر سبک زندگی برای کنترل این بیماری و اختصاصدادن زمان برای مقابله با آن ممکن است زندگی را سختتر کند. ممکن است مجبور شوید کار را متوقف کنید یا راههای جدیدی برای ورزش پیدا کنید. ممکن است احساس غمگینی یا عصبانیت کنید. اما همه چیز از دست نرفته! برای داشتن احساس بهتر و یک زندگی رضایتبخش در کنار نارسایی کلیه میتوانید از کمک حرفهای بهره بگیرید. درباره سلامت روان و نحوه کنترل بیماری کمکاری کلیه از روانشناس و پزشک متخصص کلیه کمک بگیرید.